Gizemli Doğu dünyası

Padişah Abdülaziz döneminde saraya ait bir koleksiyon halinde toparlanan resimlerden, özel koleksiyonlardan ve Resim-Heykel Müzesi'ndeki tablolardan derlenen bu serginin yaz aylarına rastlaması, önemini bir parça gölgelemedi değil.

KAYA ÖZSEZGİN

Birbirinden uzak sayılan Doğu ve Batı dünyalarının tarihsel buluşma öyküsü ilk Haçlı seferinin başladığı ortaçağa kadar geriye gidiyor. Bin yıllık süreç içinde, iki dünyayı birbirine yaklaştıran olay ve olguların kökeninde, tanıma güdüsünden çok, siyasal gelişmelerin ve savaşların payı vardır. Bu tür olayların yoğunlaştığı ve çıkar ilişkilerinin zorunlu sonuçlar yarattığı 19. yüzyılda ortaya çıkıyor ''oryantalizm'' kavramı. Batı'nın kültür geleneğinde başlangıcı eski dönemlere dayanan ''egzotizm'' in bir uzantısı olarak, bu yeni kavram özellikle diplomatik bağların kurulması ve seyahat olanaklarının gelişmesiyle sanata ve kültüre silinmez damgasını vuruyor, bu etiket altında tanımlanan sanat eserlerinin üretildiği bir dönemin başlamasına yol açıyor. 18. ve 19. yüzyılları kapsayan bu yeni çağ, Avrupa'da politik dengelerin, bilim ve teknolojideki büyük atılımla Batı dünyasının yararına geliştiği ve Doğu karşısında sağlanan bu üstünlüğün kültürel boyutlarda sürdüğü dönemleri kapsıyor.

Dolmabahçe Sarayı'nın 150. yılı

Bilimsel bilgi ile politik güç arasında sıkı bir ilişki bulunduğu gerçeğine parmak basarak, oryantalizm kavramını yeniden tanımlayan Edward Said 'e gelinceye kadar, sanata kapsamlı yansımalarına tanık olduğumuz bu akım, Napolyon 'un Mısır seferinden kaynaklanan Batı'nın Doğu kültürünü tanıma yönündeki çabalarına bağlanmıştı.

Osmanlı'nın dağılma dönemine rastlaması ve Doğu dünyası söz konusu olduğunda bu imparatorluğun akla gelmesi nedeniyle, oryantalizmin bizim kültürümüzü yakından ilgilendiren boyutları var kuşkusuz. Dünya müzelerine dağılmış örnekleri ve bu örnekler arasında büyük sanatçılara ait tabloların da bulunduğu anımsandığında, oryantalist içerikli yapıtlara, bu çağı belirleyici göstergeler açısından yaklaşmak gerekecektir.

Dolmabahçe Sarayı'nın 150. yılı nedeniyle, bugüne kadar depo olarak kullanılan ve Milli Saraylar Dairesi tarafından galeriye dönüştürülen geniş mekânında önemli bir sergi düzenlendi; ''Osmanlı Sarayı'nda Oryantalistler'' . Padişah Abdülaziz döneminde saraya ait bir koleksiyon halinde toparlanan resimlerden, özel koleksiyonlardan ve Resim-Heykel Müzesi'ndeki tablolardan derlenen bu serginin yaz aylarına rastlaması, önemini bir parça gölgelemedi değil. Ben kendi payıma, sergiyi kapanışına yakın günlerde izleyebildim. Sergide yer alan resimler, birçoğumuz için yabancı değil. Daha önce çeşitli nedenlerle sergilenmiş olmalarının yanı sıra, müze ziyaretlerinden de tanıdığımız bu resimlerin, şimdi kapsamlı bir katalog eşliğinde bir araya getirilmesi, artık geride kalmış olan bu karmaşık dönemin kültür ilişkilerine, bugünün gözüyle bakmak gibi, izleyici için kaçırılmaması gereken bir o lanak da getiriyor.

Biraz çaba...

T ürkiye'nin Avrupa Birliği üyeliğinin gündemde önemli yer işgal ettiği ve özellikle de din ayrımından kaynaklanan çatışmaların Doğu ile Batı arasında yeni sınırlar çektiği, Huntington teorisinin tartışma ortamı yarattığı bir döneme rastlıyor sergi. Kurulmuş olan yakınlaşmanın ardından, yaşamakta olduğumuz Arap - İsrail savaşıyla yeni bir çatışmanın eşiğine getirilen siyasal sürtüşmeler, küreselleşmenin aslında Batı'nın uydurduğu bir yalan olduğu gerçeğini yeniden düşünmemize de yol açmıyor mu bu sergi? Artık ne Batı'nın Doğu'dan, ne de Doğu'nun Batı'dan saklayacağı bir şey var. Dolayısıyla oryantalizmler dönemi kapanmıştır, tıpkı oksidantalizmler döneminin kapandığı gibi. Çatışmaların ve terörün yarattığı hırs ve düşmanlıklar körüklendikçe, daha önce yaşanmış olan yakınlaşmaları belgeleyen sanat yapıtları, günümüz insanının gözünde uzak bir ''düş'' izlenimi yaratıyor.

Serginin süresi uzatılmalı ve Mil li Saraylar Dairesi, tanıtım için biraz çaba harcamalı.

(Dolmabahçe Sanat Galerisi, Beşiktaş. Tel: 0 212 236 90 00)